Stok Yönetiminde ABC ve VED Analizi: Değerli Ürün ile Kritik Ürün Aynı Şey mi?

Bir depoda binlerce ürün bulunabilir. Ancak bütün ürünleri aynı sıklıkta saymak, aynı düzeyde takip etmek ve aynı stok politikasıyla yönetmek her zaman mümkün değildir.

Bazı ürünler yüksek yıllık tüketim değerleri nedeniyle işletme bütçesinde önemli yer tutar. Bazı ürünlerin maliyeti düşük olsa da eksiklikleri üretimi, bakım faaliyetlerini veya müşteri hizmetini aksatabilir.

Bu iki farklı durumu değerlendirmek için ABC analizi ve VED analizi birlikte kullanılabilir. ABC analizi ürünlerin parasal önemini, VED analizi ise işleyiş açısından kritik düzeyini ele alır.

ABC ve VED sınıflarını stok kontrol kurallarına dönüştürmek için Stok Yönetimi hizmetimizi inceleyin.

ABC analizi nedir?

ABC analizi, ürünleri seçilen bir ölçüte göre önem sırasına koyma yöntemidir. Stok yönetiminde sık kullanılan ölçüt, ürünün yıllık tüketim değeridir.

Her ürün için yıllık tüketim değeri hesaplanır:

Yıllık tüketim değeri = Yıllık tüketim miktarı × Birim maliyet

Ürünler bu değere göre büyükten küçüğe sıralanır. Ardından toplam değer içindeki payları ve kümülatif payları hesaplanır.

Genellikle üç grup oluşturulur:

• A grubu: Toplam tüketim değerinin büyük bölümünü oluşturan ürünler.
• B grubu: Parasal önem açısından orta seviyede bulunan ürünler.
• C grubu: Toplam tüketim değerindeki payı daha düşük olan ürünler.

Grupların sınırları işletmenin ürün yapısına ve yönetim ihtiyacına göre belirlenmelidir. Her depo için aynı yüzdeleri kullanmak zorunlu değildir.

ABC analizi sayesinde işletme, satın alma ve stok takibinde hangi ürünlerin bütçe üzerinde daha fazla etkisi olduğunu görebilir.

VED analizi nedir?

VED analizi, ürünleri kritikliklerine göre sınıflandırır. Ürünün fiyatından çok, bulunmaması durumunda oluşabilecek etkiye odaklanır.

• V — Vital / Hayati: Yokluğu ciddi operasyonel, güvenlik veya hizmet kesintisine yol açabilecek ürünler.
• E — Essential / Gerekli: Yokluğu süreci aksatan ancak etkisi belirli yöntemlerle sınırlanabilen ürünler.
• D — Desirable / İstenir: Yokluğu kısa vadede önemli bir aksaklığa yol açmayan veya yerine geçici alternatif bulunabilen ürünler.

Bu sınıflandırma yapılırken ürünün kullanım yeri, alternatifinin bulunup bulunmadığı, tedarik süresi ve yokluğunun etkisi birlikte değerlendirilmelidir.

Örneğin düşük maliyetli bir makine sensörü, arızalandığında üretim hattını durduruyorsa hayati olarak değerlendirilebilir. Aynı sensör, yedekli çalışan bir sistemde kolayca temin edilebiliyorsa sınıfı farklı olabilir.

ABC ve VED birlikte neden kullanılmalı?

ABC analizi şu soruya yanıt arar:

“Hangi ürünler yıllık tüketim değeri açısından daha önemli?”

VED analizi ise farklı bir soruya odaklanır:

“Hangi ürünün bulunmaması operasyonu daha fazla etkiler?”

Bu nedenle yalnızca ABC analiziyle yönetilen bir stokta, düşük değerli ama kritik bir ürün gözden kaçabilir. Yalnızca VED analizi kullanıldığında ise kritikliği daha düşük olsa bile bütçede önemli yer tutan ürünlerin maliyet etkisi yeterince izlenmeyebilir.

İki yöntem birleştirildiğinde ürünler hem maliyet hem de kritiklik açısından değerlendirilebilir.

ABC–VED matrisi nasıl oluşturulur?

Ürünlerin ABC ve VED sınıfları belirlendikten sonra iki sınıflandırma bir matriste birleştirilir.

Bu matristeki harfler tek başına bir sipariş kararı vermez; ürünlerin farklı gerekçelerle önceliklendirilmesini sağlar.

Örneğin:

• AV: Hem parasal değeri yüksek hem de operasyon için kritik ürünlerdir. Stok ve tedarik durumu yakından izlenmelidir.
• CV: Parasal değeri düşük olsa da yokluğu ciddi sonuçlar doğurabilir. Bu nedenle yalnızca C grubunda olduğu için takibi gevşetilmemelidir.
• AD: Parasal değeri yüksek ancak kritikliği daha düşük ürünlerdir. Kullanım ihtiyacı, satın alma miktarı ve stokta tutma maliyeti ayrıca değerlendirilmelidir.
• CD: Hem parasal değeri hem de kritikliği görece düşük ürünlerdir. Kontrol yöntemi, işletmenin risk ve iş yüküne göre sadeleştirilebilir.

Örnek: Düşük maliyetli ama kritik bir ürün

Bir üretim işletmesinin deposunda iki ürün olduğunu düşünelim:

Motorun yıllık tüketim değeri daha yüksektir. Buna karşılık sensörün bulunmaması, örnekteki koşullarda daha ciddi bir operasyonel etki yaratabilir.

Bu tablo tek başına ürünlerin A veya C sınıfını belirlemez. ABC sınıfı, depodaki diğer ürünlerle birlikte sıralama yapıldığında belirlenir. VED sınıfı ise teknik ve operasyonel değerlendirmeye dayanır.

Örneğin amacı, düşük değerli bir ürünün de kritik olabileceğini göstermektir.

Uygulama için hangi veriler gerekir?

Sağlıklı bir analiz için ürün kayıtlarının mümkün olduğunca güncel ve tutarlı olması gerekir.

Başlangıçta şu bilgiler toplanabilir:

• Ürün kodu ve açıklaması
• Belirlenen dönemdeki tüketim miktarı
• Birim maliyet ve kullanılan maliyet tarihi
• Tedarik süresi ve tedarikçi bilgisi
• Ürünün kullanıldığı süreç veya ekipman
• Alternatif ürün ya da tedarik kaynağı
• Stokta bulunmaması hâlinde oluşabilecek etki
• Mevcut stok ve açık sipariş durumu

Dönemsel veya olağan dışı tüketimler ayrıca incelenmelidir. Geçmiş tüketim verisi düşük olan bir ürün, nadir kullanılan kritik bir yedek parça da olabilir.

Analizden sonra ne yapılmalı?

ABC–VED matrisi hazırlandıktan sonra ürün grupları için uygulanabilir kararlar belirlenebilir:

1. Kritik ürünleri doğrulayın. Operasyon, bakım, satın alma ve ilgili ekiplerle ürünün yokluk etkisini değerlendirin.
2. Tedarik risklerini inceleyin. Uzun veya değişken tedarik süresi olan ürünleri belirleyin.
3. Stok seviyelerini gözden geçirin. Tüketim, tedarik süresi ve istenen hizmet düzeyine göre minimum stok veya yeniden sipariş noktası üzerinde çalışın.
4. Sayım sıklığını planlayın. Ürün değeri, kritiklik, stok farkı geçmişi ve operasyon koşullarını birlikte değerlendirin.
5. Sınıfları güncelleyin. Ürün kullanımı, maliyetler, tedarik koşulları ve operasyonel riskler değiştikçe analizi yeniden gözden geçirin.

Her hayati ürün için otomatik olarak yüksek stok tutmak doğru bir karar olmayabilir. Alternatif tedarik, ortak yedek parça, tedarikçiyle hızlı teslimat anlaşması veya teknik ikame gibi seçenekler de değerlendirilebilir.

Sonuç: Stokta yalnızca maliyeti değil, eksikliğin etkisini de yönetin

ABC analizi işletmenin parasal açıdan önemli ürünlere odaklanmasına yardımcı olur. VED analizi ise ürünün bulunmaması hâlinde operasyonun ne ölçüde etkileneceğini görünür kılar.

İki yöntemin birlikte kullanılması, özellikle çok sayıda stok kalemi bulunan depolarda farklı ürünlere farklı takip yöntemleri uygulanmasını kolaylaştırır. Böylece stok kararları yalnızca ürün fiyatına göre değil, işletmenin gerçek çalışma koşullarına göre verilebilir.

Optima Solutions olarak, depo ve lojistik operasyonlarında stok verilerinin değerlendirilmesi, ürün sınıflandırması ve stok yönetimi süreçlerinin geliştirilmesi konusunda işletmelere destek sağlıyoruz. İhtiyaçlarınızı görüşmek için bizimle iletişime geçebilirsiniz.

Stok kararlarını yerleşim, sipariş toplama ve sevkiyatla birlikte değerlendirmek için depo danışmanlığı hizmetlerimizi; üretim hattındaki ara stok ve malzeme beklemeleri için yalın üretim danışmanlığı yaklaşımımızı inceleyebilirsiniz.